Hoe kunnen we het leven van ouderen met een migrantenachtergrond beter ondersteunen – met respect voor hun taal, hun levensverhalen, hun culturele achtergrond? En hoe kunnen we binnen Europa van elkaar leren?

Ouderen met een migratieachtergrond – zoals Turkse, Marokkaanse, Indonesiche en Surinaamse ouderen – hebben gemiddeld genomen een lager inkomen, zijn vaker laaggeletterd en minder digitaal vaardig en ze lopen grotere gezondheidsrisico’s en kans op isolement.

Het European Network on Intercultural Elderley Care (ENIEC) bestaat vanaf 2007 en is een Europese vereniging voor professionals en vrijwilligers die werkzaam zijn voor of met oudere migranten. Leden zijn betrokken mensen die zich inzetten voor oudere migranten, die het thema op de agenda proberen te krijgen en te houden, die oudere migranten een stem willen geven.

Inclusieve zorg voor een diverse toekomst

Ieder voorjaar vindt er een driedaagse conferentie plaats met een relevant en actueel thema, dit jaar in Nijmegen. Van 9-11 april 2025 woonden zestig leden vanuit zes landen de conferentie ‘Inclusive Care for a Diverse Future: Exploring Technologie, Workforce Dynamics and Housing’ bij.

Conny van der Aalsvoort, projectleider Diversiteit en inclusie van Sterker Ouderenwerk Nijmegen: ‘Tijdens de bijeenkomsten verkennen we samen actuele uitdagingen. Denk aan technologische innovaties zoals zorgrobots en ‘smart homes’, gemeenschappelijk wonen als oplossing voor ouderen met een migratieachtergrond en co-creatie bij wooninitiatieven. Ook internationale werving en diversiteitsensitieve training komen aan bod.

Van der Aalsvoort doet het niet alleen: “Het programma is samengesteld in samenwerking met Stichting De Waalboog, Radboud Universiteit, het landelijk expertisecentrum Pharos en IMEAN. ‘Samen kunnen we een belangrijke bijdrage leveren aan een verbeterde zorg en welzijn voor oudere migranten’.

Eerste Marokkaanse woongemeenschap

‘Ook oudere migranten hebben de wens om langer thuis te blijven wonen’, vertelt Yvonne Witter van het kennisplatform ZorgSaamWonen tijdens de workshop. ‘Als dat niet meer kan, dan is er vaak behoefte aan geschikte woningen die aansluiten bij hun cultuur. En aan zorg die zowel cultuur- als taalsensitief is’. WoonSaem, Het kenniscentrum gemeenschappelijk wonen voor oudere migranten ondersteunt oudere migranten daarbij.

De aanhouder wint. In Utrecht biedt Attifa (Arabisch voor genegenheid) ondersteuning en dagopvang aan migrantenouderen. Attifa had sinds de start (2014) al de ambitie voor een woongemeenschap in Kanaleneiland. Kleinschalig. Voor mensen met dezelfde achtergrond, cultuur, normen en waarden. In maart 2024 werd eindelijk de opening gevierd van de eerste Marokkaanse woongemeenschap in Utrecht. Deze heet Aafia en betekent welzijn. De bewoners zijn erg enthousiast om hier te wonen.

Thuis met Anne voor oudere migranten

Kan technologie bijdragen aan het leven van oudere migranten? Ook als ze beginnende dementie hebben en lage digitale vaardigheden?

‘Het kan’, vertelt Sevilay Luiken-Dalli van IMEAN Care, ‘maar er is veel tijd voor nodig. Om een goed contact op te bouwen, het samen te doen, ze een positie te geven’.  Ze introduceerde tijdens de corona epidemie ThuismetAnne, een tablet met daarop avatar Anne. Anne helpt mensen herinneren aan hun afspraken, aan het op tijd innemen van hun medicatie. Monitoring op afstand borgde de zorg. Haar cliënten, thuiswonende Turkse en Marokkaanse mensen, kende ze van de dagbesteding. Langzaam maar zeker ziet Sevilay cliënten veranderen, opener worden en benieuwd naar andere technologie. ‘Ik voel me minder eenzaam met Anne’ rapporteert Fatima (74). ‘En ze herinnert me eraan dat ik moet douchen en ontbijten’.

Inwonende migrant optie voor ouderen?

Migranten die inwonen bij een oudere en hem of haar verzorgen. Is dat een optie in Europese landen met veel ouderen en weinig personeel? Een zorg-au pair?

In Nederland en België kennen we het fenomeen nog nauwelijks, In Duitsland gaat het om schattingen tussen de 300.00 en 500.000 zorgmigranten. In andere Europese landen komt het meer voor, Italië maakt er volop gebruik van. Officiële cijfers over inwonende migranten zijn er niet, de werkzaamheden spelen zich in het informele circuit af. Voor ouderen kan het veel positiefs opleveren, maar het levert ook meldingen op van emotionele, financiële en seksuele uitbuiting van de zorgmigranten.

‘Is dit een optie voor de toekomst en zo ja, wat is daar voor nodig? vroeg Carolien Smits van Pharos de deelnemers tijdens haar workshop. ‘Want (ethische) richtlijnen voor bureaus m.b.t. opleiding, taal, certificaten, kwaliteitsstandaard, supervisie en financiering zijn er nog niet’.

Volgend jaar Frankfurt!

De driedaagse conferentie zit er weer op. Conny van der Aalsvoort: ‘Het was fijn om met onze ENIEC-collega’s uit verschillende Europese landen ervaringen en uitdagingen uit te kunnen wisselen. Het netwerk heeft zoveel kennis en ervaring dat elke meeting een leerzaam feestje is. En dan heb ik het niet eens over de gezellige dansavond die standaard deel uitmaakt van ons jaarlijkse programma!
This year Nijmegen, next year Frankfurt!’

Deze blog is geschreven door José van Berkum, lid van het doelgroeppanel ouderen Nijmegen. Ze publiceert regelmatig over wonen, welzijn & technologie VAN senioren. Gratis en automatisch meer blogs ontvangen? Abonneer je dan op deze blogsite. Voor contact: j.vanberkum@planet.nl